bericht uit Brazilië

Beste vrienden,

Het zal jullie misschien niet zo heel vreemd meer in de oren klinken, omdat ik er vaak over vertel of schrijf, maar de laatste maanden is, dankzij de media, de discussie rond het drugsgeweld in Rio weer flink opgelaaid. Tientallen als politie verklede drugsdealers stelen met grof geweld auto's, waarmee zij andere concurrerende bendes aanvallen. Scholen, winkels, universiteiten en soms zelfs ziekenhuizen worden gesloten op aandrang van deze drugsbendes. Zolang het geweld binnen de 800 krottenwijken van Rio blijft, is het voor de bewoners van het 'asfalt' (in de volksmond zijn dit de niet-krottenwijken) niet zo’n groot probleem en besteden de media er ook weinig aandacht aan. Maar de laatste maanden overtrad de 'oorlog' de lijnen van het strijdveld en dat zorgt dus voor discussie.

Een onlangs uitgebracht rapport van Social Watch duidde Brazilië aan als één van de gewelddadigste landen ter wereld, met een gemiddelde van 230 door kogels vermoorde jongeren tussen de 14 en 24 jaar op elke 100.000 inwoners. Een stad als Rio de Janeiro is officieel niet in oorlog, maar er vallen jaarlijks meer slachtoffers dan in gewelddadige conflicten in Sierra Leone (1991-1999), Angola (1998-2000), Joegoslavië (1998-2000) en Israël. Een van de belangrijkste oorzaken hiervan is dat Brazilië wereldkampioen is in sociale ongelijkheid: nergens ter wereld is het verschil tussen arm en rijk zo schrijnend.

Iedereen geeft elkaar de schuld. De gemeente Rio legt de schuld bij de gouverneur van Rio die verantwoordelijk is voor de veiligheid. Deze laatste zegt: 'Ja, maar in Rio worden geen drugs verbouwd en geen wapens gemaakt, daar is de Minister van Defensie voor aansprakelijk'. Alles is politiek hier en de verkiezingen staan in oktober weer voor de deur en niemand wil afgaan en fouten toegeven.

Enfin, na lang wikken en wegen heeft de gouverneur formeel om inzet van het leger gevraagd bij de strijd tegen de georganiseerde misdaad. Op welke manier, dat is momenteel de grote discussie. De bewoners van het asfalt, maar ook van de krottenwijken, zijn het meer dan zat. Zij zien het liefst het leger de krottenwijken intrekken, om deze voor onbepaalde tijd te bezetten. Dit ziet het leger weer niet zitten, zij willen er meer voor zorgen dat drugs en wapens de stad Rio niet meer binnen komen. Feit is dat er tenminste weer naar een oplossing wordt gezocht, zodat er wie weet hier ooit ook een einde zal komen aan deze niet-verklaarde, maar wel bloedige oorlog.

Sparta - Rio de Janeiro
Pedro, Pelé en Petróleo. Pedro, Pelé en Petróleo (de 3 P's) zijn de voortrekkers van de club. Pedro en Pelé als vrijwilligers, en Petróleo als betaalde gymleraar. Zij zijn iedere avond en de gehele zaterdag en zondag in de weer om activiteiten te organiseren voor de jeugd van de krottenwijk 'Morro da Providência'. De laatste 4 jaar staan zij altijd klaar, dag in dag uit, zonder te mopperen. En iedere keer als ik daar op donderdagavond ben, tussen het lawaai van de voetballende jeugd, opperen zij weer nieuwe plannen en ideeën. Pedro droomt er al jaren van om computerles te geven, maar dat kost veel geld. Nu heeft hij in samenwerking met een bedrijf het idee om van oud papier kunst te maken. Iedere leerling krijgt van het bedrijf een half minimum salaris. Zo kunnen er 10 leerlingen van start.

Het was even schrikken, want de bouw van het grote sportcomplex werd stil gelegd. Onenigheid tussen de gemeente Rio en het bouwbedrijf. De twee grote oude gebouwen, waarin de cursussen gegeven zullen worden, mogen niet zo verbouwd worden als de gemeente zou willen. Gelukkig werd de bouw na een aantal weken weer hervat. Vorige week hadden wij nog een vergadering met de gemeentesecretaris van woningbouw die ons bevestigde dat dit jaar in ieder geval de sportaccomodaties klaar zullen zijn. Wat betreft de twee gebouwen: deze worden pas in 2005 opgeleverd. Naast de krottenwijk is begonnen met de bouw van een grote crèche. De wijk op zich krijgt momenteel een nieuw aanzicht: open riolen worden gedicht, pleintjes en huizen worden opgeknapt. In de komende maanden wordt er gesproken over het aandeel van de club binnen het Vila Olimpica, maar zoals de secretaris zei: 'Sparta heeft er voor gezorgd dat er een sportcomplex komt', en daar zijn wij maar al te trots op!

REMER - Rio de Janeiro

Straatwerk REMER - Rio de Janeiro
Kinderen leven in verschillende groepen op straat Crezio en Andreia zijn doordeweeks op straat om contact te onderhouden met straatkinderen. Zij bezoeken voornamelijk 3 pleinen. De kinderen wisselen vaak van plaats uit angst om mishandeld of opgepakt te worden. Elke slaapplek heeft vaak een specifieke groep kinderen, deze kan bestaan uit een groep schoenpoetsers, autowassers en bedelaars, een andere groep zijn verslaafde kinderen en pubers die stelen en zich prostitueren om te overleven, en weer op een ander plein leven kinderen die overleven door drugs te verhandelen. Deze laatste groep bestaat vaak uit jongeren die door de drugsbendes verstoten zijn uit hun eigen wijk en daar niet meer terug mogen keren. Om deze kinderen te begeleiden naar familie of andere opvang is heel erg moeilijk. Vorige week is deze groep omsingeld door de politie en zijn allen overgebracht naar de jeugdgevangenis. Gelukkig zijn daarbij ook de volwassenen opgepakt voor wie de kinderen drugs verhandelen. Volgens de kinderen is er veel geweld in de opvanghuizen van de gemeente, een reden voor hen om zo snel mogelijk weg te vluchten naar de straat waar zij 'vrij' zijn. Een vrijheid die een illusie is.

Nirma leeft dichtbij Central, zij is 12 jaar. Haar moeder, die alcoholiste is, woont in een kamer van 5 bij 6 meter. Nirma heeft 3 broertjes en 2 zusjes, allemaal jonger dan zij. Vaak neemt de moeder een minnaar mee naar hun kamer. De kinderen moeten de ogen dan even sluiten. Nirma leeft nu 9 maanden op straat. Overdag bezoekt zij regelmatig Huis Nieuwe Hoop. Zij tekent en kijkt graag televisie. Zij is heel stil en valt tussen al het lawaai van de kinderen eigenlijk niet zo op. In de nachtelijke uren doet zij wat lippenstift op haar mond, en op een punt waar veel taxichauffeurs komen rekent zij voor één programma (orale sex) drie euro.

Flavio is 16 jaar, hij heeft ooit op de boerderij gewoond, maar is daar door justitie weggehaald omdat hij een moeder heeft die voor hem kan zorgen. Het gevolg is dat hij zich nu in leven houdt door zijn lichaam aan pedofielen te verkopen.

Deze twee zaken hebben wij doorgeseind naar Justitie, die de strijd aangaat met kinderprostitutie. Voor Nirma is onderdak gevonden. Flavio heeft namen, adressen en telefoonnummers van contactbureaus en hotels doorgegeven. De politie doet daar nu onderzoek naar. Flavio moet beschermd worden, maar hij wil dat niet, hij zegt: 'mijn leven is toch niks meer waard'. Ieder straatkind probeert op zijn of haar manier te overleven in de jungle van Rio.

Crezio gewapend met broodjes en drinken Behalve overdag gaan Crezio en Andreia twee avonden van 22.00 tot 24.00 naar de straat gewapend met broodjes en chocolademelk (het wordt nu winter hier en dus ook kouder). Een paar weken geleden ontmoetten zij een dertienjarig meisje in een groep die nog maar kort op straat was. Zij snikte dat zij zo graag naar huis wilde, maar bang was dat zij slaag zou krijgen van haar moeder. Na alle broodjes te hebben uitgedeeld brachten de twee straatwerkers van REMER het meisje met het oude volkswagenbusje naar huis. Toen zij de wijk in gingen, lag er een groep drugsdealers gewapend achter een muurtje op straat. Zij verwachtten elk moment een inval van de politie. De drugsdealers vroegen om de reden waarom zij de wijk in wilden. Gelukkig onderstreepte het logo van REMER gedrukt op de auto het verhaal van Crezio. 'Jullie moeten de auto buiten de wijk houden, en maak het niet te lang, want het gaat heet worden, de vijand komt er aan', vertelde de leider. De moeder ontving het meisje met tranen van blijdschap en natuurlijk kon zij thuisblijven. Crezio en Andreia liepen tevreden de wijk uit. Met een groet liepen zij de drugsdealers voorbij, die zenuwachtig achter de muur heen en weer bewogen. Met een bonkend hart stapten zij de auto in en toen zij de bocht om gingen stond een tiental politieauto's langs de weg. Een oorlog zou worden uitgevochten...

Casa Nova Esperança
In de vorige rondschrijfbrief schreef ik over de 14-jarige Michel, die gezocht werd door de politie. Hij durfde zich niet aan te geven. Omdat wij wisten dat hij officieel gezocht werd, mocht hij ook ons aanloophuis niet meer bezoeken, want als hij bij ons door justitie zou worden gevonden dan zijn wij natuurlijk ook strafbaar. Gelukkig had hij dagelijks contact met de werkers van ons huis. Hij wilde graag van straat en een plek vinden in een afkickcentrum. Deze week heeft hij de grote stap genomen. Begeleid door REMER heeft hij zich vrijwillig aangegeven. Wij zijn daar geweldig blij mee: hij heeft een kans om te overleven. Via de advocaat proberen wij zijn straf te verminderen en een verplichte opvang te verkrijgen in een afkickcentrum.

Het is niet gemakkelijk om in Huis 'Nieuwe Hoop' te werken. Elena en Nando, de twee groepsleiders/sters worden bedolven onder: 'Oom ik wil dit, tante hij slaat mij, tante ik wil nu eten, oom ik wil niet douchen', echt de gehele dag ‘oom dit, tante dat’. Niet een paar keer, maar 25 kinderen per dag die hen allebei de gehele tijd claimen. Gelukkig zijn er vrijwilligers die helpen met activiteiten als sport en pastoraal werk.

De ruzies zijn er niet een paar keer per dag, maar een paar keer per 5 minuten. Grappig is dat nadat zij met elkaar op de vuist zijn gegaan, of de één de ander een bord vol met eten in het gezicht heeft gemept, zij na zeer korte tijd weer vrienden voor het leven zijn. Wij kunnen daar nog veel van leren... Een erecode is wel dat je van andermans verkering afblijft. Overtreed je die regel dan kan dat met de dood worden bekocht. Soms als het te ver gaat, wordt er wel eens iemand verwijderd uit het huis. Meestal is de portier Adriano dan de dupe, die krijgt een regen van stenen naar zijn hoofd, het vraagt dan veel praten van het technisch team van het huis om de jongen of het meisje te kalmeren. In sommige gevallen grijpen buurtbewoners in, die, als praten niet helpt, geweld gebruiken. Kun je je de situatie voorstellen?: de maatschappelijk werkster tussen het stenen gooiende jongetje (dat toch niets te verliezen heeft!) en de buurtbewoners die hem bedreigen in!!!

Van januari tot april dit jaar hebben 198 verschillende kinderen huis 'Nieuwe Hoop' bezocht. Er zijn 16 kinderen en pubers begeleid naar andere opvangcentra en 4 kinderen zijn weer definitief bij hun familie. De afgelopen twee jaar merken wij dat wij ongeveer 10%, van alle kinderen die 'Nieuwe Hoop' bezoeken, definitief van straat halen.

Vele kinderen vertrouwen echter niet op andere kinderopvang en kunnen of willen eenvoudigweg niet terug naar familie. Daarom hebben wij vorig jaar besloten om een eigen opvanghuis te openen, waar kinderen die van straat willen 24 uur per dag en maximaal 6 maanden kunnen verblijven, totdat wij definitieve opvang voor hen hebben gevonden. Dat wordt huis Betânia.

Casa Bethânia
De bouw is in volle gang. Op de benedenverdieping zijn een kantoor, woonkamer, eetkamer, studiezaaltje, keuken en twee badkamers. Op de tweede verdieping zijn 4 slaapkamers.

De verbouwing is in volle gang. Ik denk dat één van de belangrijkste steunpilaren van dit huis het grote sportcomplex zal zijn waarin Sparta een hand heeft. Dit complex ligt letterlijk aan de achterkant van het huis. De kinderen, die net van straat komen, kunnen daar hun energie kwijt. Wij hopen dat de bouw eind juni afgerond zal zijn. Wanneer het huis opengaat weten we nog niet. Dat zal afhangen van het feit of we genoeg geld hebben om de maandelijkse vaste kosten te betalen. De gemeente Rio, die eerst enthousiast was, blijkt nu te weinig geld te hebben, want de verkiezingen komen eraan: de begroting voor publiciteit is verhoogd, de begroting voor sociale hulp is verlaagd!!!!

Wij hebben trouwens besloten dat dit huis alleen voor jongens in de leefdtijd van 9 tot 16 jaar toegankelijk zal zijn. Wij zijn namelijk van plan om het huis aan de Rua da América, dat nu een RepÛblica (begeleid wonen voor 18-plus) is, eind dit jaar te verbouwen, en dit begin 2005 te openen als een opvanghuis (naar het model van Betânia) voor meisjes. De beide groepen, die net van straat komen, hebben een aparte behandeling nodig. De meisjes worden vaak gebruikt en misbruikt door de jongens.

Jongerenhuis in Rio de Janeiro
Telma is getrouwd en woont in Nederland, Adriano en Danilo bewaken in de avonduren en weekenden Huis Nieuwe Hoop en wonen ook in dat huis. Cristiane heeft pas een eigen kamer gehuurd. Franklin denkt erover om ditzelfde te doen. Blijven alleen over Jefferson en Anderson die in juli naar Rio verhuist. Voor hen moeten wij iets anders zoeken. De groep jongeren die nu nog op de boerderij woont, wil liever verhuizen naar de República in Juiz de Fora.

Tot slot
Zoals inmiddels de gewoonte is, zal Paul van Rijn, administratief coördinator van REMER - Sítio Shalom jullie in zijn brief vertellen hoe het op de boerderij gaat. Wel is belangrijk te vertellen dat de scholen in Zoetermeer keihard voor ons hebben gerend om (met verdubbeling van de Stichting Edukans) een eigen stuk grond te kopen in Juiz de Fora. Daarop willen wij een huis laten bouwen waar 16 jongeren kunnen wonen, afkomstig van de Sítio Shalom. In Juiz de Fora zullen zij meerdere cursussen en het voortgezet onderwijs kunnen volgen. Wij zijn daar ongelofelijk blij mee!!!!
Wij hopen met de bouw in augustus te beginnen, om dit huis in februari, als de zomervakantie voorbij is, te openen. Voor de kinderen die naar Juiz de Fora verhuizen, kunnen andere kinderen op de Sítio in de plaats komen. In dit huis zal een echtpaar gaan werken.

Verder nog heel belangrijk is dat de Stichting ICCO in Nederland het PR-werk van REMER voor een jaar gaat betalen. Wij vinden het ontzettend belangrijk dat de Braziliaanse samenleving zich meer gaat inzetten voor het werk van REMER voor de kinderen in risicosituaties. Daarom beginnen wij met het opzetten van een professioneel team dat het PR-werk zal gaan doen.

Ik eindig deze brief met jullie te danken voor alle inzet, enthousiasme, gebed en het medeleven dat jullie uitdragen naar het werk van REMER. Wij vragen jullie hiermee door te gaan, niet alleen financieel of materieel, maar vooral ook in gebed! Wij wensen jullie dan ook allen Gods Zegen toe!!

Met de allervriendelijkste groeten vanuit Brasil,
Oetsia, Moisés, Janine en Robert Smits